|
وبلاگ تخصصی حقوقی احج
اخبار و روزنامه و مقالات و دانلود نرم افزارهای حقوقی
| ||
|
سهم طبقات مختلف وراث و نحوه احتساب آن
میدانیدکه: خویشاوندی موجب ارث میشود و اگر کسی فوت کرد و از خود مالی به جا گذاشت پس از برداشت
هزینه های کفن و دفن میت و اخراج وصیت و ...، باقی مانده بین وراث تقسیم میشود. در وصیت تملیکی شخص به اندازه یک سوم از اموال خود را میتواند وصیت کند یعنی این یک سوم را میتواند وقف کند یا به شخص خاصی بدهد، ولی اگر اضافه بر یک سوم وصیت کند باید ورثه به او اجازه این کار را بدهند و در صورت عدم رضایت آنان بر این امر وصیت وی نسبت به اضافه بر یک سوم بدون اثر خواهد بود.
نکته هایی که باید به آن توجه داشت آن است که شخص نمیتواند به موجب وصیت یک یا چند نفر از ورثه خود را از ارث محروم کند البته ممکن است شخص در زمان حیات خودش اموالی را به یک نفر از ورثه یا دیگران ببخشد یا صلح کند و ... که در اینجا عمل او قانونی است. آنچه که شخص از آن ممنوع میباشد محروم کردن ورثه از ارث از طریق وصیت است. چنانچه فردی چنین کند عمل او فاقد اثر حقوقی است به این معنی که فرد مورد نظر از ارث محروم نمیشود.
طبقات ارث
تمامی خویشاوندان متوفی با همدیگر از او ارث نمیبرند بلکه وجود خویشاوندان نزدیکتر خویشاوندان دورتر را از ارث محروم میکنند. همچنین وجود بعضی از خویشاوندان مانع میشوند که بعضی از ورثه تمام یا قسمتی از سهم خود را از ارث ببرند.
به موارد ذیل توجه نمایید!!!
ورثه طبقه اول:
در این طبقه دو دسته وراث وجود دارند که عبارتند از:
دسته اول: پدر و مادر، دسته دوم: اولاد و اولاد اولاد (نوه) و اولاد اولاد اولاد (نبیره) و ... پدر و مادر میت در کنار اولاد او و در صورتی که متوفی اولاد نداشته باشد در کنار نوه و در صورت نداشتن نوه در کنار نبیره و ... از متوفی ارث میبرند. از این رو نه فرزندان متوفی مانع ارث بردن پدر و مادر او میشوند و نه پدر و مادر متوفی مانع ارث بردن فرزندان. فقط باید توجه داشت که با وجود فرزند (دختر یا پسر)، نوهها یا نبیرهها ارث نمیبرند. در واقع هنگامی نوهها در کنار پدر و مادر متوفی ارث میبرند که فرزندان متوفی در زمان مرگش زنده نباشند. این مورد درباره نبیرههای متوفی نیز صدق میکند یعنی نبیرهها هنگامی در کنار پدر و مادر ارث میبرند که در زمان مرگ مورث، فرزندان یا نوههای او زنده نباشند.
مثال: فرض کنیم آقای (الف) فوت میکند. در زمان فوت او:
· اگر فقط پدرش وارث او باشد (متوفی فرزندی نداشته باشد و مادر متوفی در قید حیات نباشد): در این صورت تمام اموال باقی مانده از متوفی (ترکه) به پدر او تعلق میگیرد.
· اگر فقط مادرش وارث او باشد (متوفی فرزندی نداشته باشد و پدر متوفی در قید حیات نباشد): در این صورت تمام اموال باقی مانده از متوفی (ترکه) به مادر او تعلق میگیرد.
· اگر فقط یک دختر وارث او باشد (والدین متوفی در قید حیات نباشند و فرزند پسر نداشته باشد): در این صورت تمام اموال باقی مانده از متوفی (ترکه) به دختر او تعلق میگیرد.
· اگر فقط یک پسر وارث او باشد (والدین متوفی در قید حیات نباشند و فرزند دیگری نداشته باشد): در این صورت تمام اموال باقی مانده از متوفی (ترکه) به پسر او تعلق میگیرد.
· اگر فقط پدر و مادرش وارث او باشند (متوفی فرزندی نداشته باشد): در این صورت یک سوم از ترکه به مادر و دو سوم به پدر متوفی میرسد.
توجه:
در این حالت اگر متوفی علاوه بر پدر و مادر دارای چند خواهر یا برادر نیز باشد، گرچه از ترکه سهمی ندارند ولی موجب خواهند شد که مادر نتواند بیش از یک ششم از ترکه ارث ببرد. برای اینکه برادر و خواهر متوفی مانع از تعلق گرفتن بیش از یک ششم از ترکه به مادر شوند باید: میت لااقل دو برادر یا یک برادر یا دو خواهر یا چهار خواهر داشته باشد و پدر آنان نیز زنده باشد و از ارث ممنوع نباشند مگر به سبب قتل و این برادر و خواهرها یا از یک پدر و مادر باشند یا از یک پدر. به این حالت اصطلاحا "حجب" گفته میشود و میگویند: مادر حاجب دارد.
· اگر فقط چند پسر وارث او باشند (والدین متوفی در قید حیات نباشند و فرزند دختر نداشته باشد): در این صورت تمامی ترکه به طور مساوی بین پسران متوفی تقسیم میشود. و اگر بعضی از ورثه او پسر و برخی دختر باشند: در این صورت پسران دو برابر دختران ارث میبرند. (برای مثال اگر فردی سه پسر و دو دختر داشته باشد، ترکه به هشت قسمت تقسیم میشود و سهم هر دختر یک هشتم و سهم هر پسر دو هشتم از ترکه خواهد بود).
· اگر فقط نوهها وارث او باشند (والدین و فرزندان متوفی در قید حیات نباشند): در این صورت نوهها جانشین فرزندان متوفی محسوب شده و حسب مورد سهم پدر و مادر خودشان را میبرند برای مثال در فرض قبلی نوههای دختری یک هشتم و نوههای پسری دو هشتم ارث میبرند. البته در میان خود آنان نیز سهم پسر دو برابر دختر است یعنی اگر از نوه دختری یک نفر دختر و یک نفر پسر باشد سهم پسر از یک هشتم دو برابر است که میشود دوسوم از یک هشتم.
· اگر پدر و مادر همراه با یک دختر ورثه او باشند (متوفی فرزند پسر نداشته باشد): هر یک از پدر و مادر یک ششم از ترکه و دختر یک دوم ارث میبرد. در اینجا یک ششم از ترکه اضافه میآید که باقی مانده به نسبت سهم هریک از وراث بین آنان تقسیم میشود مگر آنکه مادر حاجب داشته باشد که از یک ششم باقی مانده چیزی به ارث نمیبرد.
· اگر پدر یا مادر با یک دختر ورثه او باشند (متوفی فرزند پسر نداشته باشد و یکی از والدین او قبلا فوت کرده باشند): در این صورت پدر یا مادر یک ششم و دختر یک دوم ارث میبرد. در اینجا نیز یک سوم از ترکه باقی میماند که به نسبت سهام ورثه بین آنان تقسیم میشود.
· اگر پدر یا مادر یا هر دو با چند دختر ورثه او باشند (متوفی فرزند پسر نداشته باشد): در این صورت اگر والدین متوفی هر دو در قید حیات باشند، به هر کدام یک ششم از ترکه و دو سوم مابقی به دختران میرسد اما اگر تنها یکی از والدین در قید حیات باشد، یک سوم از ارث به او و دو سوم بقیه به دختران میرسد. اگر از ترکه اضافه ماند، بین تمام ورثه به نسبت سهم شان تقسیم میشود.
· اگر پدر یا مادر یا هردو به اتفاق پسر و دختر ورثه او باشند: هر یک از پدر و مادر یک ششم و بقیه به فرزندان میرسد که سهم پسر دو برابر دختر است. چنانچه همه فرزندان دختر یا همه پسر باشند، بقیه به طور مساوی بین آنان تقسیم میشود.
پرسش: اگر زنی فوت کند و دارای پدر و مادر و زوج و چند دختر و پسر باشد، سهم هر یک از وراث چگونه تعیین میشود؟
پاسخ: سهم پدر یک ششم، سهم مادر یک ششم و سهم زوج یک چهارم خواهد بود که جمع آن چهارده بیست و چهارم میشود. ده بیست و چهارم مابقی بین فرزندان (بر مبنای پسران دو برابر دختران) تقسیم میشود.
وراث طبقه دوم
وراث طبقه دوم همانند وراث طبقه اول دو دستهاند:
دسته اول: اجداد
دسته دوم: برادران و خواهران و اولاد آنان.
در صورتی که هیچ یک از وراث طبقه اول (یعنی پدر و مادر و فرزندان و نوهها و ...) موجود نباشند، ترکه بین وراث طبقه دوم تقسیم میشود.
دسته اول از طبقه دوم یعنی اجداد، کسانی هستند که شخص به یک یا چند فاصله از آنان متولد شده است خواه از طرف مادر با آن شخص نسبت داشته باشند که به آنان «اجداد مادری» گویند مانند پدر مادر یا مادر مادر و خواه از طرف پدر نسبت داشته باشند که به آنان «اجداد پدری» گفته میشود مانند پدر پدر یا مادر پدر.
دسته دوم از طبقه دوم، برادر یا خواهر و فرزندان آنها هستند و عبارتند از کسانی که با میت از یک نفر به وجود آمدهاند مانند برادر و خواهر متوفی که هر دو از پدر یا مادر یا پدر و مادر متوفی متولد شدهاند و نیز برادرزاده یا خواهرزاده یا نوه برادر و خواهر متوفی که غیرمستقیم از پدر یا مادر یا پدر و مادر او به وجود آمدهاند. در این دسته برادر و خواهر در درجه اول قرار دارند و فرزندان آنان در درجه دوم. نوههای آنان نیز در درجه سوم قرار میگیرند. هر یک از درجات نزدیکتر به متوفی، درجه دورتر را از ارث محروم میکند. برای مثال با فرض زنده بودن برادر، برادرزاده یا خواهرزاده میت از او ارث نمیبرند.
مثال: فرض کنیم آقای (الف) فوت میکند و هیچ خویشاوندی که از میان وراث طبقه اول باشند، نداشته باشد در این حالت در زمان فوت او از میان وراث طبقه دوم:
· اگر فقط برادر داشته باشد، او تنها وارث متوفی محسوب میشود: در این صورت تمام ترکه به او میرسد.
· اگر فقط خواهر داشته باشد، او تنها وارث متوفی محسوب میشود: در این صورت تمام ترکه به او میرسد.
· اگر فقط پدر بزرگ داشته باشد، او تنها وارث متوفی محسوب میشود: در این صورت تمام ترکه به او میرسد.
· اگر فقط مادربزرگ داشته باشد، او تنها وارث متوفی محسوب میشود: در این صورت تمام ترکه به او میرسد.
· اگر فقط چند برادر که با متوفی از یک پدر و مادرند وجود داشته باشند، در این صورت تمام ترکه بین آنان به طور مساوی تقسیم میشود.
· اگر فقط چند خواهر که با متوفی از یک پدر و مادرند وجود داشته باشند، در این صورت تمام ترکه بین آنان به طور مساوی تقسیم میشود.
· اگر فقط چند برادر که با متوفی از یک پدر هستند وجود داشته باشند، در این صورت تمام ترکه بین آنان به طور مساوی تقسیم میشود.
· اگر فقط چند خواهر که با متوفی از یک پدر هستند وجود داشته باشند، در این صورت تمام ترکه بین آنان به طور مساوی تقسیم میشود.
· اگر فقط چند برادر که با متوفی از یک مادر هستند وجود داشته باشند در این صورت تمام ترکه بین آنان به طور مساوی تقسیم میشود.
· اگر فقط چند خواهر که با متوفی از یک مادر هستند وجود داشته باشند، در این صورت تمام ترکه بین آنان به طور مساوی تقسیم میشود.
· اگر فقط چند برادر و خواهر که با متوفی از یک پدر و مادر هستند وجود داشته باشند، در این صورت سهم برادران دو برابر خواهران است.
· اگر فقط چند برادر و خواهر که با متوفی از یک پدر هستند وجود داشته باشند، در این صورت سهم برادران دو برابر خواهران است.
· اگر فقط چند برادر و خواهر که با متوفی از یک مادر هستند وجود داشته باشند، در این صورت سهم هر یک از وراث از ترکه مساوی با دیگران است.
· اگر چند برادر و خواهر از یک پدر و مادر با یک خواهر یا برادر که با او از یک مادر هستند وجود داشته باشند: در این صورت یک ششم ترکه از آن برادر یا خواهری است که با متوفی از یک مادر میباشد و بقیه یعنی پنج ششم به برادران و خواهرانی تعلق میگیرد که با متوفی از یک پدر و مادرند و سهم برادران دو برابر خواهران است.
· اگر چند برادر و خواهر که با متوفی از یک پدرند با یک خواهر یا یک برادر که با او از یک مادرند است وجود داشته باشند: در این صورت یک ششم ترکه از آن برادر یا خواهری است که با متوفی از یک مادر میباشد و بقیه یعنی پنج ششم به برادران و خواهرانی تعلق میگیرد که با او از یک پدرند و سهم برادران دو برابر خواهران است.
· اگر یک یا چند برادر و خواهر که با متوفی از یک پدر و مادرند با چند خواهر و برادر که با او از یک مادر هستند وجود داشته باشند: دو سوم ترکه به برادران و خواهرانی که با متوفی از یک پدر و مادر هستند و یک سوم از ترکه به برادران و خواهرانی که با او از یک مادرند تعلق میگیرد.
· اگر یک یا چند برادر و خواهر که با متوفی از یک پدرند یا چند خواهر و برادر که با او از یک مادر هستند وجود داشته باشند: دو سوم ترکه به برادران و خواهرانی که با متوفی از یک پدرند و یک سوم به برادران و خواهرانی که با او از یک مادرند تعلق میگیرد.
چند نکته:
اول: اگر میت برادر و خواهری داشته باشد که با او از یک پدر و مادر باشند، برادر و خواهرانی که از پدر با او یکی هستند از او ارث نمیبرند. دوم: برادران و خواهرانی که با میت از یک پدر و مادرند یا از یک پدرند، برادران و خواهرانی را که از مادر با میت یکی هستند از ارث محروم نمیکنند. سوم: در تمام فرضهای عنوان شده اگر آقای (الف) برادر یا خواهری نداشته باشد، برادرزاده و خواهرزاده او جانشین پدران و مادران خود شده و سهم آنها را خواهند برد.
دسته دوم از طبقه دوم: (اجداد)
پس از فوت آقای (الف):
· اگر از میان بستگان متوفی تنها پدربزرگ و مادربزرگ پدری او وجود داشته باشند؛ در این صورت وارث او محسوب شده و دو سوم ترکه به پدربزرگ و یک سوم به مادر بزرگ میرسد.
· اگر از میان بستگان متوفی تنها پدر بزرگ و مادربزرگ مادری او وجود داشته باشند؛ در این صورت آنها وارث او محسوب شده و ترکه به طور مساوی بین آنها تقسیم میشود.
· اگر از میان بستگان متوفی تنها پدربزرگ یا مادربزرگ پدری با پدربزرگ یا مادربزرگ مادری او وجود داشته باشند: در این صورت دو سوم ترکه به پدر بزرگ یا مادربزرگ پدری متوفی میرسد (که سهم پدر بزرگ دو برابر مادربزرگ است) و یک سوم بقیه به پدربزرگ یا مادربزرگ مادری او میرسد (که به طور مساوی بین آنان تقسیم میشود).
· اگر از میان بستگان متوفی تنها پدربزرگ و مادربزرگ پدری او با برادر و خواهری که با متوفی از یک پدر و مادرند یا از یک پدرند وجود داشته باشند: در این صورت ترکه بین آنها به نحوی که سهم مردان دو برابر زنان باشد تقسیم میشود. (برای مثال آقای الف) دارای پدر پدر و مادرپدر و یک برادر و خواهر است. در اینجا ترکه به شش قسمت تقسیم میشود به نحوی که به پدربزرگ و برادر هر یک دو ششم و به خواهر و مادربزرگ هر کدام یک ششم داده میشود.)
· اگر از میان بستگان متوفی تنها پدر بزرگ و مادر بزرگ مادری او با برادر و خواهری که با متوفی از یک مادرند وجود داشته باشند؛ در این صورت ترکه به طور مساوی بین آنها تقسیم میشود.
· اگر از میان بستگان متوفی تنها پدربزرگ و مادربزرگ پدری او با یک برادر یا یک خواهر که با متوفی از یک پدر و مادرند یا از یک پدرند با یک خواهر یا یک برادر که با او از یک مادرند وجود داشته باشند؛ در این صورت یک ششم ترکه به برادر یا خواهری که با متوفی از یک مادرند داده میشود. پنج ششم باقی مانده بین سایر خویشاوندان به شش قسمت تقسیم میشود و به هر یک از پدر بزرگ پدری و برادری که با متوفی از یک پدر و مادرند یا یک پدرند دو سهم و به هر یک از مادربزرگ پدری و خواهر که با متوفی از یک پدر و مادرند یا از یک پدرند، یک سهم داده خواهد شد.
· اگر از میان بستگان متوفی تنها پدربزرگ ها و مادربزرگ های پدری و مادری او با برادر و خواهری که با متوفی از یک پدر و مادرند با برادر و خواهری که با او از یک مادرند وجود داشته باشند: در این صورت یک سوم ترکه به پدر بزرگ و مادربزرگ مادری متوفی و خواهر و برادری که با متوفی از یک مادرند تعلق میگیرد که بین شان به طور مساوی تقسیم میشود و دو سوم بقیه به پدر بزرگ و مادربزرگ پدری متوفی و برادر و خواهری که با او از یک پدر و مادرند میرسد که سهم مردان دو برابر زنان است.
نکته: در تمام فرضهای گفته شده چنانچه آقای (الف) دارای همسر باشد، سهم همسرش از ترکه یک چهارم است. حال اگر فرض کنیم متوفی زن بوده و شوهر داشته باشد؛ در این صورت سهم شوهرش یک دوم از ترکه خواهد بود.
نکته:
· اگر آقای (الف) همسر داشته باشد، سهم همسر او از ترکه یک چهارم است و اگر متوفی زن باشد و شوهر داشته باشد، سهم شوهرش از ترکه یک دوم است.
· در ازدواج موقت زوجین از یکدیگر ارث نمیبرند.
· اگر شوهر زن خود را طلاق رجعی دهد (طلاقی که شوهر در یک دوره خاص یعنی عده حق برگشت و مراجعه به همسرش دارد) و هر یک از زن و شوهر قبل از پایان آن دوره خاص (عده) بمیرد، دیگری از او ارث میبرد.
· اگر شوهر در حال بیماری زن خود را طلاق دهد و در ظرف یک سال از تاریخ طلاق به همان بیماری بمیرد، همسرش از او ارث میبرد. (البته اگر طلاق رجعی نباشد زن در این فرض هنگامی ارث میبرد که شوهر نکرده باشد).
توجه:
1- آیا در نکاح موقت زوجه از زوج ارث میبرد؟ توارث بین زن و شوهر هنگامی است که رابطه زناشوئی آنان ناشی از ازدواج دائم باشد در نکاح موقت هیچ یک از زوجین از یکدیگر ارث نمیبرد.
2- اگر ثمره ازدواج موقت فرزندی هم باشد و زوج فوت کند آیا این فرزند همانند فرزندان ناشی از عقد دایم از پدر ارث میبرد؟ بله، کلیه حقوق و تکالیفی که پدر در قبال فرزندان زن دایم دارد در برابر این فرزند نیز داراست بنابراین نفقه، حضانت، توارث و سایر حقوق این فرزند مانند فرزندان دیگر پدر برقرار میباشد.
3- آیا زن میتواند در عقد نکاح موقت شرط توارث یا نفقه کند؟ اگر چه در این خصوص اتفاق نظر وجود ندارد و عدهای معتقدند که در عقد نکاح موقت نیز میتوان شرط کرد که زن از شوهر ارث ببرد و شوهر مکلف به پرداخت نفقه باشد ولی در عمل بر مبنای این عقیده رفتار نمیشود لکن برای حل این مشکل زن میتواند مبلغ مهریه را به دلخواه تعیین کند و محدودهای برای آن وجود ندارد.
آیا میدانید مرجع صلاحیت دار جهت صدور گواهی انحصار وراثت چه مرجعی است؟
مرجع صلاحیت دار جهت صدور گواهی، دادگاهی است که آخرین محل سکونت متوفی بوده است. مطابق با ماده 20 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی، دعاوی راجع به ترکه (مالی که از میت به جا میماند) متوفی در دادگاه محلی اقامه میشوند، که آخرین اقامتگاه متوفی در ایران، در آن محل بوده و اگر آخرین اقامتگاه متوفی معلوم نباشد، رسیدگی در صلاحیت دادگاهی است که آخرین محل سکونت متوفی در ایران در حوزه آن بوده است.
بنابراین اگر شخصی در طول مدت زندگی خود در شهرهای مختلفی سکونت داشته باشد و برای مثال آخرین محل سکونت وی اصفهان باشد، در صورت فوت وی، دادگاه اصفهان صلاحیت صدور گواهی انحصار وراثت را خواهد داشت هر چند که شخص در شهر دیگری فوت نموده باشد یا اموال وی در نقطه دیگری قرار گرفته باشند.
آیا میدانید اشخاص صلاحیت دار جهت تقاضای انحصار وراثت چه کسانی هستند؟
وراث متوفی یا سایر اشخاص ذینفع میتوانند از دادگاه تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت نمایند. نکته قابل توجه اینکه چنانچه وراث یا اشخاص ذینفع متعدد باشند، نیازی به درخواست همگی آنها نمیباشد و اقدام یک نفر از آنها، جهت تقاضا کفایت مینماید.
آیا میدانید مدارک لازم جهت تقاضای تصدیق انحصار وراثت کدامند؟
1- شناسنامه و گواهی فوت متوفی
پس از فوت متوفی و تأیید پزشک مربوطه، مراتب توسط اداره ثبت احوال ثبت، شناسنامه متوفی باطل و گواهی فوت صادر میگردد. ارائه اصل گواهی فوت و کپی مصدق آن به دادگاه الزامی میباشد.
2- استشهادیه محضری
اسامی کلیه وراث میبایست در فرم مخصوصی که توسط دادگاه در اختیار متقاضیان قرار میگیرد نوشته و توسط 2 نفر از اشخاصی که وراث و متوفی را میشناسند امضاء شود و امضاء افراد فوق نیز میبایست توسط یکی از دفاتر اسناد رسمی تأیید و گواهی مربوطه به دادگاه ارائه گردد.
3- رسید گواهی مالیاتی (مالیات بر ارث)
وارث میبایست پس از فوت متوفی لیست کلیه اموال و داراییهای منقول و غیرمنقول او را به اداره دارایی حوزه محل سکونت متوفی ارائه کنند و رسید آنرا دریافت نموده، همراه مدارک دیگر به دادگاه تقدیم نمایند.
4- کپی مصدق شناسنامه وراث
متقاضی انحصار وراثت میبایست علاوه بر شناسنامه خود، کپی مصدق شناسنامه وراث دیگر را نیز تهیه و به دادگاه تقدیم نماید. ارائه اصل شناسنامهها جهت کنترل توسط مدیر دفتر دادگاه الزامی میباشد.
5- وصیت نامه (در صورتی که وجود داشته باشد)
6- دادخواست
پس از آماده نمودن مدارک فوقالذکر، میبایست دادخواستی مشابه الگوی ارائه شده تنظیم گردد و همراه با مدارک یاد شده به دادگاه ارائه گردد.
تشریفات دادرسی پس از تقدیم دادخواست
] [ 15:11 ] [ محمد حاجی حسین ] |
لینک های مفید
حق بالاتر از قانون است(ضرب المثل روسی
| |
| [ طراح قالب : پیچک ] [ Weblog Themes By : Pichak.net ] | ||
💬 نظرات کاربران
💬ثبت نام کاربران
💬ورود کاربران