رييس جمعيت اسلامي کانون وکلا مي‌افزايد: گسترش روزافزون زندگي شهري و الزاماتي که ‌اين گونه زندگي بر آحاد جامعه و متوليان آن به وجود مي‌آورد اقتضا مي‌کند که در اين بخش نيز صاحب نظران به تبيين ابعاد اجتماعي فرهنگي حقوق شهرنشيني بپردازند. شما مي‌دانيد که گسترش زندگي شهري موجب توسعه عمودي شهرها شده و زندگي آپارتماني را بر شهروندان تحميل کرده است. اين‌گونه زندگي الزامات خاص خود را دارد. حقوق و تکاليفي را براي شهروندان و نهادهاي فعال در عرصه زندگي شهري به وجود آورده است. بنابراين آنچه در حال حاضر ضرورت آن احساس مي‌شود توجه بيش از پيش به ابعاد اجتماعي حقوق شهروندي و به عبارت ديگر حقوق شهرنشيني است که بخشي از مصاديق آن مانند حقوق وتکاليف متقابل مردم و نهادهاي اجتماعي قابل تجزيه و تحليل است. محبي مي‌گويد: ممكن است گفته شود كه بهتر است اين بخش از حقوق شهروندي را حقوق شهري بناميم اما به نظر مي‌رسد حقوق شهري متفاوت از حقوق شهرنشيني است، زيرا آنچه از عبارت حقوق شهري به ذهن متبادر مي‌شود، بيشتر معطوف به كالبد سيماي فيزيكي شهر است كه جزيي از حقوق شهرنشيني محسوب مي‌شود. به عبارت ديگر در ذيل حقوق شهري مي‌توان به موازين و مقررات حاكم بر ساختار شهري پرداخت. مثلا قوانين مربوط به نحوه تملك اراضي و امكال يا انواع زمين‌هاي موجود در محدوده شهري يا تعريف مربوط به محدوده قانوني شهر و مواردي از اين قبيل را مي‌توان در ذيل عبارت حقوق شهري قرار داد كه اين امر متفاوت از حقوق شهرنشيني است. اين وکيل دادگستري در بيان ارتباط حقوق شهري، شهروندي و شهرنشيني ادامه مي‌دهد: مي‌توان گفت كه عبارت حقوق شهروندي، حقوق شهرنشيني و حقوق شهري در طول يكديگر تعريف مي‌شوند كه رابطه عبارت اخير با قبلي خود را مي‌توان عموم و خصوص مطلق دانست. بر اساس تعريفي كه ماده 4 قانون تعريف و ضوابط تقسيمات كشوري مصوب سال 1362 از شهر ارائه كرده، شهر به محلي اطلاق مي‌شود كه در محدوده جغرافيايي بخش واقع شده و از نظر بافت ساختماني اشتغال و ساير عوامل داراي سيمايي با ويژگي‌هاي خاص خود بوده به طوري كه اكثريت ساكنان دايمي‌آن در مشاغل كسب، تجارت، صنعت، كشاورزي، خدمات و فعاليت‌هاي اداري اشتغال داشته و در زمينه خدمات شهري از خودكفايي نسبي برخوردار باشند. وي مي‌گويد: توجه به عبارات و مفاهيم به كار رفته در تعريف شهر هر كدام بار حقوقي خاص خود را تداعي مي‌كنند و اين حق شهروندان است كه با اطلاع از آثار حقوق مترتب بر اين تعابير در راستاي تامين رفاه و آسايش خود و هم نوعانشان بتوانند از ظرفيت‌هاي قانوني استفاده كنند. اين كه شهروندان از چگونگي ارتباط سازماني نهادهايي مانند شهرداري يا بخشداري و فرمانداري آگاه باشند يا وظايفي را كه در حوزه شهرنشيني بر عهده آنهاست بدانند موجب مي‌شود كه در مرحله اعمال حقوق اساسي خود و در مواجهه با مسايل و مشكلاتي كه ممكن است در اثر زندگي شهري براي آنها به وجود آيد بتوانند بدون احتياج به مراجعات زايد و بعضا غيرضروري به نهادهايي كه وظيفه اي نسبت به موضوع آنها ندارد مستقيما به مقام يا مرجع ذي ربط مراجعه نمايند يا انتظار خود را با آنها در ميان گذارند. اين وکيل دادگستري تاکيد مي‌کند: بديهي است كه اطلاع و آگاهي از وظايف هر يك از سازمان‌ها و نهادهاي متولي شهر، تاثير مستقيم و انكار ناپذيري در تامين رفاه و آسايش شهروندان خواهد داشت.

محبي مي‌گويد: همچنين تعابيري از قبيل بافت ساختماني شهر، نوع كسب و اشتغال ساكنان شهر و فعاليت‌هاي رايج در زمينه مبادلات اجتماعي اقتصادي و ... هر كدام دامنه وسيعي از حقوق شهرنشيني را شامل مي‌شود كه آگاهي‌بخشي به شهروندان در زمينه هر يك از آنها مي‌تواند به عنوان بخشي از وظايف رسانه اي روزنامه‌ها را تشكيل دهد.

 

رييس جمعيت اسلامي کانون وکلا در پاسخ به اين سوال که آيا مي‌توانيد به عنوان نمونه مصاديقي از آموزش همگاني حقوق مثال بزنيد مي‌گويد: همان‌طوري كه قبلا اشاره شد توسعه روزافزون زندگي شهري و گسترش عمودي شهرها زندگي آپارتماني را روزبه‌روز بيشتر كرده است. 

محبي ادامه مي‌دهد: اگر تلاشي صورت بگيرد كه قانون تملك آپارتمان‌ها و آيين‌نامه مربوط و همچنين ضوابطي كه در اين زمينه وجود دارد در يك آموزش همگاني به اطلاع شهروندان برسد و ساكنان مجتمع‌هاي آپارتماني نسبت به موازين و اقتضاهاي اين‌گونه زندگي آگاهي يابند، علاوه بر كاستن از حجم انبوه پرونده‌هاي قضايي، در ساير جهات زندگي شهري از قبيل اياب و ذهاب، ترافيك شهري، فشارهايي عصبي، ناراحتي‌هاي روحي رواني ناشي از مشاجرات همسايگان و هزينه‌هايي كه مستقيم و غير مستقيم بر آن مترتب است جلوگيري خواهد كرد و در نتيجه موجب تسهيل زندگي شهري خواهد شد. يا آنكه بخش قابل توجهي از فعاليت اقتصادي ساكنان شهر را بازار و كسبه‌اي تشكيل مي‌دهند كه همه روزه مشغول صدور اسناد تجاري مانند چك و سفته هستند ولي اكثر آنها از آثار حقوقي و عواقب مربوط به امضاهاي خود و يا چگونگي استفاده از حقوق مترتب بر اين‌گونه اسناد هيچ گونه آگاهي ندارند. حال تصور كنيد كه اين خيل عظيم، تحت آموزش همگاني قرار گيرند كلياتي از قوانين مربوط به صدور چك و نحوه استفاده از آن براي اين قبيل افراد آموزش داده شود، در اين صورت تصديق خواهيد كرد كه زندگي عمومي‌از آرامش و آسايش بيشتري برخوردار خواهد شد. وي 

تاکيد مي‌کند: آنچه امروز جاي خالي آن احساس مي‌شود.

 

اما يکي از موضوع هايي که آموزش آنها در آگاهي‌بخشي به شهروندان ضرورت دارد، اطلاع‌رساني در زمينه خدماتي است كه وكلاي دادگستري به مردم ارائه مي‌دهند. مهدي تيماجي وكيل دادگستري، در اين رابطه به« حمايت»توضيح مي‌دهد: قسمتي از حقوق شهرنشيني مربوط به صنف وكلا، فرهنگ وكالت و چگونگي استفاده شهروندان از خدمات وكلاي دادگستري و رشته‌هاي تخصصي وكالت است كه خلاءي ناشي از بي‌اطلاعي شهروندان در اين زمينه به وضوح احساس مي‌شود و همين بي‌اطلاعي، آسيب‌هاي زيادي را به كساني كه در اثر ناآگاهي نتوانسته‌اند از خدمات وكلا به نحو صحيح استفاده كنند وارد كرده است.

وي مي‌افزايد: روزنامه «حمايت» که نگاه ويژه‌اي به مسايل حقوقي دارد، مي‌تواند اين رسالت را بر دوش بگيرد و با اختصاص فضايي مناسب به مسايل مربوط به حرفه وكلا و آنچه راکه لازم است شهروندان نسبت به اين قشر و مسايل حرفه اي آنان بدانند ، اطلاع‌رساني كند. اين وکيل دادگستري ادامه مي‌دهد: بديهي است كه ورود به اين عرصه نيز جاذبه‌هاي خاص خود را دارد كه تفصيل آن مجال ديگري را مي‌طلبد.

 

تيماجي در پاسخ به اين سوال که با چه ابزارهايي مي‌توان مردم را از حقوق شهروندي و يا شهرنشيني آگاه و مطلع کرد مي‌گويد: آگاهي‌بخشي به شهروندان نسبت به حقوق شهرنشيني را مي‌توان از طريق مجاري متعارفي که براي ارتقاي سطح اطلاعات و فرهنگ عمومي‌وجود دارد تحقق بخشيد. براي مثال تهيه فيلم‌هاي سينمايي يا سريال‌هاي تلويزيوني با محوريت تعميق فرهنگ آپارتمان‌نشيني و حقوق و تکاليفي که در اين بخش متوجه شهروندان است يا پاکيزه نگه‌داشتن و زيباسازي شهر را مي‌توان موضوع فيلم يا سريال قرار داد. همچنين تبليغات محيطي و اطلاع‌رساني از طريق تابلوهاي شهري نيز مي‌تواند نقش بسزايي در اين زمينه داشته باشد. اما در اين ميان جرايد پرشمارگان از جمله روزنامه وزين «حمايت »از موقعيت ويژه‌اي برخوردار است. روزنامه «حمايت »با جايگاه درخور توجهي كه در ميان جامعه دارد مي‌تواند در زمينه آگاهي‌بخشي بر مردم نسبت به حقوق شهروندي بيش از گذشته استفاده كند. براي مثال، اختصاص بخشي از صفحات پرمخاطب به تبيين حقوق شهرنشيني يا نوشتن بخشي از مواد قانون يا وظايف و حقوقي كه نهادهاي خدماتي مانند شهرداري در مقابل شهروندان دارند در قالب عبارات دلنشين و ادبي در پايين اولين صفحه روزنامه و به طور كلي استفاده از فنون روزنامه نگاري در اين زمينه مي‌تواند موثر باشد. اين وکيل دادگستري مي‌گويد: از آنچه گفته شد مي‌خواهم اين‌گونه نتيجه بگيريم كه بخشي از رسالت مطبوعات آگاهي‌بخشي به شهروندان در زمينه حقوق شهروندي است كه احساس مي‌شود از ظرفيت‌هايي كه در اختيار مطبوعات است به نحو مطلوب بهره‌برداري نمي‌شود كه در اين عرصه همت دست‌اندركاران مطبوعات مي‌تواند كاري ارزنده باشد.

تيماجي با تاکيد بر اين که از فضاي عمومي‌شهر نيز مي‌توان براي آموزش همگاني حقوق استفاده کرد، ادامه مي‌دهد: با نگاهي گذرا به فضاي عمومي ‌حاكم بر تبليغات محيطي شهر و تابلوهاي بزرگي كه عموما در بزرگراه‌هاي شهر چشم نوازي مي‌كند، مي‌توان فهميد متوليان اين فضا بيش از آنکه بر جنبه‌هاي فرهنگي و آثاري كه بر تبليغات اين‌گونه تابلوها مترتب است بينديشند، به جنبه‌هاي اقتصادي و درآمدي آن توجه دارند.از اين رو مشاهده مي‌شود بخش اعظم اين فضا در اختيار شركت‌ها و بنگاه‌هاي مربوط به كالاهاي مصرفي است كه شهروندان را به خريد بيشتر محصولات خود تشويق مي‌كنند. اين‌‌گونه تبليغات كه از مقتضيات كشورهاي مبتني بر آموزه‌هاي سرمايه‌داري و سرمايه‌سالاري است معلوم نيست تا چه ميزان با آموزه‌هاي فرهنگي و ديني ما منطبق باشد. بنابراين سزاوار است كه در كشور ما از الگوبرداري مطلق از سيماي شهرهاي اروپايي يا كشورهايي كه هنري جز تشويق مردم به مصرف هر چه بيشتر ندارند خودداري و دست کم بخشي از اين فضا را در اختيار ترويج حقوق 

شهرنشيني كنيم. 

تصور كنيد كه در پايان يك روز پرمشغله كاري كه خسته و كوفته در ترافيك سنگين يكي از اين بزرگراه‌ها در حال رفتن به منزل هستيد و حركت كند ماشين‌ها نيز خستگي مضاعفي را بر روح و روان رانندگان تحميل مي‌كند، در چنين شرايطي آيا اگر نگاه راننده‌اي به يك بيت شعر يا جمله‌اي ظريف و ادبي بيفتد كه او را به آرامش و مدارا تشويق مي‌كند بهتر است يا ديدن تصوير كالاي لوكسي كه احتمالا توان مالي براي خريد آن را ندارد؟ رنج و عذاب چنين وضعيتي آنگاه مضاعف خواهد بود كه اطرافيان خانوادگي اين آقاي راننده به تازگي از آن كالاي لوكس خريداري كرده و در اثر چشم و هم چشمي، اين آقاي راننده نيز تحت فشار خانم خانواده قرار دارد. در اينجاست كه فضاي تبليغاتي اين گونه تابلوها فشار زندگي شهري را كاهش نمي‌دهد كه هيچ، بر تنش‌هاي اين گونه زندگي هم خواهد ا فزود. اين وکيل دادگستري ادامه مي‌دهد: البته نبايد فراموش كرد كه وسايل اطلاع‌رساني و آگاه‌سازي مردم نسبت به حقوق شهرنشيني منحصر به آن‌چه گفته شد نيست، بلكه امكانات ديگري از قبيل اينترنت، مشاوره‌هاي رايگان از سوي وكلاي دادگستري در فرهنگسراها و مساجد و يا برگزاري كلاس‌هاي آموزشي براي اصناف و اقشار مختلف به تناسب وضعيت شغلي آنها و يا تهيه بروشورهايي كه كلياتي از حقوق شهرنشيني را در اختيار شهروندان قرار دهد از جمله راهكارهايي است كه مي‌توان براي آموزش همگاني شهروندان از آنها بهره جست.